Четвртак, 19. Novembаr 2020
Najnovije

CENA DANSKE PRASADI U ODNOSU NA PRASAD SA NEMAČKE BERZE

Na tržištima Srbije, Hrvatske i okolnih zemalja nema dovoljnih količina prasadi za tov pa je uvoz neophodan

Već nekoliko godina primetan je evidentan nedostatak prasadi za tov kako u Srbiji, tako i u okolnim zemljama Balkana kao što su Slovenija, Bosna i Hercegovina, Hrvatska, Sev. Makedonija i Crna Gora. Ova proizvodna disproporcija nije nastala preko noći i preko noći se neće moći ispraviti, već će trebati uložiti ogromne napore kako bi se u nadolazećem razdoblju od 5 – 10 godina
pokušalo barem malo amortizirati i samo delom ispraviti. Veliki poremećaji u normalnom funkcioniranju života kao
što su elementarne nepogode, ratovi ili različite epidemije (još uvijek prisutna epidemija SARS CoV-2), zapravo pokazuju snagu svake pojedine države, jer ukoliko nije u stanju proizvesti hranu za potrebe svog stanovništa, na površinu dolaze sve organizacijske slabosti svake od njih.
Na žalost bolna činjenica je da nijedna od spomenutih država trenutno nema mogućnost proizvodnje dovoljnih količina prasadi za tov za potrebe sopstvene klanične i prerađivačke industrije, pa se svaka od njih oslanja na uvoz uglavnom danske prasadi, kao jedne od najkvalitetnije, ne želeći da se umanji kvalitet ostalih genetskih kuća u Europi kao što su Topigs Norsvin ili Pig Improvement Company (PIC).

Danska je, kao država među najvećim izvoznicima svinjskog mesa, a više od 100 godina duga proizvodnja svinja glavni je izvor prihoda ove zemlje. Takođe, ona je među svetskim liderima u područjima uzgoja, selekcije, kvaliteta, sigurnosti hrane, dobrobiti životinja i sledljivosti (izuzetno visoki standardi uzgoja i proizvodnje svinja). Ovo su razlozi zašto je Danska među najvećim svetskim izvoznicima svinja i mesa od svinja. Tržište prasadi za tov je u velikom porastu i taj potencijal svi veliki danski proizvođači žele da iskoriste. Iz sledeće tabele jasan je proizvodni kapacitet Danske, koja ima oko 13 miliona svinja u poređenju sa analiziranim državama u okruženju.

Tabela 1. Broj svinja, stanovnika i površina zemalja u okruženju u komparaciji sa Danskom (2019)

Vidljivo je da, kada bi se promatrale sve države zajedno (exYU), da bi broj svinja dosegao samo 40 % Danske, iako bi ukupan broj stanovnika bio 3,3 puta veći, dok bi proizvodna povšina bila  gotovo 6 puta veća od Danske.Zbog tih činjenica broj svinja po stanovniku bi i dalje bio 18 puta manji nego u Danskoj, dok bi broj svinja po km2 bio 163 puta manji! Ovo su makroekonomski kapaciteti zemalja koji upućuju da postoje ogromne mogućnosti za povećanje proizvodnje i jasno ukazuju na slabosti istih u smislu primene savremenih tehnologija proizvodnje i same  organizacije proizvodnje sa naglaskom na Srbiju i Hrvatsku, pre svega kao zemalja koje su u mogućnosti iskoristiti komparativne prednosti za proizvodnju kukuruza i drugih žitarica i uzgoj svinja, ali to ne rade na adekvatan način. Od 2016. godine VAEX po prvi put prikazuje cene za prasad iz Danske obzirom da je primetan trend rasta danske trgovinske razmene sa svinjama, tako da Danska kotacija postaje sve važnija referenca. Na Nord-West (DE) berzi uobičajeno je prikazivanje cene za prase na bazi 25 kg žive vage, dok se cena danske prasadi uobičajeno
prikazuje na bazi 30 kg žive vage, jer farmeri u danskoj preferiraju teže prase prilikom ulaska u tov. Ako bi se upoređivale prosečne godišnje cene prasadi za tov na Nord-West (DE) berzi i danskoj (DK) berzi koju uglavnom određuje najveća danska klanica Danish-crown situacija bi izgledala kao na slikama 1 i 2, uz napomenu, kako su za 2020. godinu prikazani podaci samo do 45 sedmice u godini.

Od 2017. godine VAEX prikazuje posebno cene za PRRS negativnu i PRRS pozitivnu prasad, gde PRRS pozitivna prasad ima uvek nešto nižu prodajnu cenu. Kada bi se prosečne godišnje cene različitih prodajnih masa (25 kg spram 30 kg) svele na cenu po 1 kg žive vage u evrima situacija bi bila neznatno drugačija u korist prasadi koja se nabavlja iz zemalja koje primjenjuju Nord-West (DE) berzu, jer ista ima nešto višu cenu od prasadi iz Danske bez obzira radilo se o PRRS pozitivnoj ili negativnoj prasadi. Iz slike 2 je vidljivo da je u zadnje dve godine prodajna cena prasadi iz Danske stabilna uz minimalne oscilacije, dok je varijabilnost cene prasadi sa Nord-West (DE) berze po godinama puno veća. Zanimljivo je npr. ukazati da manja cena prasadi koja je PRRS pozitivna nije konstantna i da se menja iz sedmice u sedmicu, kao i iz godine u godinu, tj. da su kolebanja od -0,9 % pa čak do -12,0 %, što znači da PRSS- prasad za tov mogu biti skuplja i do 12 % u odnosu na PRRS pozitivnu prasad. Ako se sagleda prosečna godišnja cena prasadi u zadnjih 5 godina za tov poreklom iz Danske vidljivo je da je cena PRRS- prasadi konstantna uz manja odstupanja što je primetno i na slici 2.

Slika 2. Prosečna godišnja cena prasadi za 1 kg žive vage u € na Nord-West (DE) berzi u poređenju sa cenama u Danskoj prema Danish-Crown

Slika 3. Niža cena PRRS+ prasadi u odnosu na PRRS- prasad iz Danske (€/grlu) po sedmicama u razdoblju CW 01/2017 – 45/2020 prema Danish Crown berzi na bazi 30 kg žive vage

Tabela 2. Prosečna cena prasadi za tov (€/grlu) u razdoblju 2016. – 2020. godine prema Nord-West (DE) i Danish Crown berzi

Iz tabele 2 uočljivo je kako je prosečna cena prasadi za tov u posmatranom razdolbju iznosila 56,78 €/grlu za PRRS- prasad, odnosno 55,62 €/grlu za PRRS+ prasad na bazi 30 kg žive vage, dok je na nemačkoj Nord-West (DE) berzi cena bila za oko 5 € manja jer se radi o lakšoj prasasdi za 5 kg (osnova obračuna cene je 25 kg). Poslednje dve godine raspon cene je značajno povećan u odnosu na prethodne godine, bez obzira koja se berza promatra, dok je čak i veći na danskoj berzi.
Rast ili pad cene tovljenika takođe može biti odlučujući faktor za razičite cene prasadi, ali ne i jedini faktor koji uzrokuje kolebanje cene prasadi. Tržišni uslovi poput sezonskih skokova u južnoj Evropi, rasta i pada proizvodnje, takođe određuju rast ili pad cena prasadi. Navedene cene predstavljaju samo bazične cene uz koju obično ide i naknada (tzv. premija ili bonus) na tu osnovnu cenu. Ova premija može zavisiti od države, tržišta, korišćenih vakcina, veličine farme, kvaliteta, zdravstvenog stanja prasadi, veličini grupe za isporuku, udaljenosti farme i slično. Svakako da na konačnu cenu uticaj imaju i troškovi prevoza iz zemlje gde se prasad kupuje, jer što je farma na kojoj se prasad kupuje udaljenija od mesta isporuke prasadi obračun cene je viši.

Bez dugoročnih proizvodnih strategija, jasnih planova proizvodnje i precizne evidencije proizvodnih informacija nema uspeha!

Kontinuirani rad na povećanju proizvodnje domaće sirovine za preradu je prioritet, jer nijedna zemlja u okruženju nema dovoljnu proizvodnju tovljenika za svoje potrebe. Kako se proizvodnja prasadi ne sme prepustiti slučaju tako se i o kvalitetu tovljenika na liniji klanja mora voditi računa radi zadovoljavanja potreba klanične i prerađivačke industrije. Finalni proizvod treba da bude što je moguće homogeniji. Za ilustraciju - od oko 1 milion zaklanih tovljenika godišnje u hrvatskim klanicama, oko 43 % čine tovljenici PIC genotipa, 30 % čine tovljenici Topigs Norsvin genotipa, dok se ostatak od 23 % odnosi na tovljenike različitog porekla uz manji udeo danske genetike.

Autor: mr.sc. Damir Rimac, dipl.ing.agr.

Vaš direktan kontakt sa nama

Sano - Savremena ishrana životinja
+381 21 444 921
+381 21 444 326
Josifa Pančića 8
21000 Novi Sad
Srbija